Thời tiết bất lợi, lúa hè thu mất mùa

Mưa nhiều cùng những đợt gió chướng xảy ra đúng thời điểm lúa trổ bông và chín rộ đã làm nhiều diện tích lúa hè thu trên địa bàn tỉnh bị hư hại nặng nề. Không chỉ mất mùa, giá lúa cũng rớt. Vụ lúa hè thu 2026 tuy kém vui nhưng cũng là lúc để nhìn nhận, điều chỉnh lại phương thức sản xuất, mạnh dạn chuyển đổi cây trồng ở những chân ruộng kém hiệu quả, thường xuyên bị thiệt hại do thiên tai để trồng các loại cây thích hợp, hiệu quả hơn. 

Năng suất giảm vì thời tiết bất lợi

Một buổi trưa cuối tháng 9, trên cánh đồng xã Diên Lạc, chúng tôi bắt gặp 7-8 nông dân lúi húi cắt từng cụm lúa bằng liềm. Không phải gặt bằng máy, không phải từng bao lúa được sắp xếp gọn gàng bên vệ đường để đợi doanh nghiệp đến thu mua mà là những vạt lúa đã đổ rạp, ngâm mình trong nước. Qua trò chuyện, một nông dân cho biết, mưa nhiều cùng những đợt gió chướng đúng lúc lúa chín đã làm lúa hè thu bị hư hại nặng. Vụ này, lịch gieo sạ bị trễ do thời tiết đầu mùa bất lợi, đến khi lúa chín thì mưa lớn đến sớm, khiến người trồng lúa không kịp thu hoạch. Tiếc của, người dân đành rủ nhau đi cắt lúa bằng tay, vớt vát được chừng nào hay chừng nấy. Bình thường 1 sào (500m²) thu được 6 - 7 bao lúa khô ráo, giờ cắt bằng tay chỉ hớt được lớp bông trên mặt, may ra được 2 - 3 bao mà lúa ướt sũng. Người trồng lúa làm vì tiếc công, vốn liếng bỏ ra, chứ nhiều đám lúa ngập sâu quá, đành phải cày vùi làm phân bón hoặc cho người chăn vịt thả vào.

Nông dân phường Ninh Hòa thu hoạch lúa hè thu.

Không khí trầm lắng ấy lan rộng ra nhiều địa phương khác. Tại xã Vạn Thắng, ông Lê Lễ - Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Vạn Bình cho biết, năng suất vụ này của hợp tác xã chỉ đạt khoảng 58 tạ/ha, giảm chừng 10 tạ/ha so với vụ hè thu năm trước. Không chỉ mất mùa, giá lúa cũng giảm. Giá lúa tươi thu mua ngay tại ruộng chỉ còn khoảng 6.000 đồng/kg; nông dân nào chịu khó chở về nhà bỏ công phơi sấy khô ráo thì bán được 6.200 đồng/kg. Mức giá này thấp hơn khoảng 1.000 đồng/kg so với vụ trước. Hợp tác xã Nông nghiệp Vạn Bình hiện có 582ha lúa, giảm so với mùa trước do một phần người dân chuyển đổi sang trồng các loại cây khác, một phần chuyển đổi mục đích sử dụng đất.

Tại phường Ninh Hòa, bà Trần Thị Hà (Tổ dân phố Nội Mỹ) nhìn 1ha lúa hè thu vừa gặt xong mà không giấu được nỗi buồn. Năng suất ruộng nhà bà thu về chưa đầy 60 tạ/ha. Năng suất giảm, giá bán hạ, nhưng chi phí sản xuất từ tiền cày, thuê máy gặt cho đến phân bón, thuốc bảo vệ thực vật đều tăng; vụ này gia đình bà coi như hòa vốn, thậm chí lỗ tiền công.

Theo số liệu từ cơ quan chức năng, tổng diện tích gieo trồng cây hằng năm ước thực hiện 9 tháng năm 2026 đạt 113.224ha, giảm 1,98% so với cùng kỳ năm ngoái và đạt 75,23% kế hoạch năm. Trong đó, diện tích lúa hè thu nông dân gieo trồng đạt 31.394,5ha. Tính đến nay, lúa vụ hè thu cơ bản đã thu hoạch xong, năng suất bình quân ước đạt 60,56 tạ/ha với tổng sản lượng ước đạt 190.140 tấn.

Tìm giải pháp bền vững 

Theo bà Lương Kim Ngân - Chi cục phó Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh, những trà lúa gieo sạ muộn gặp mưa lớn đã ảnh hưởng không nhỏ đến năng suất. Giá lúa năm nay nhìn chung thấp hơn so với năm trước đã làm ảnh hưởng đến thu nhập của nông dân trồng lúa vụ hè thu. Để cây lúa phát triển ổn định, giúp nông dân nâng cao hiệu quả kinh tế trong các vụ tiếp theo cần sự phối hợp đồng bộ giữa người dân, chính quyền địa phương và ngành chuyên môn. Chi cục khuyến cáo nông dân cần tuân thủ chặt chẽ lịch gieo sạ, tránh tình trạng gieo sạ trễ, dẫn đến thu hoạch rơi vào mùa mưa bão.

Nông dân xã Diên Lạc gặt lúa đổ ngã bằng tay.

Cùng với gieo đúng lịch, áp dụng giống ngắn ngày, nông dân cũng cần áp dụng các quy trình canh tác tiên tiến như "1 phải 5 giảm", "3 giảm 3 tăng", sử dụng giống lúa xác nhận có khả năng chống chịu sâu bệnh và ngã đổ tốt. Việc giảm lượng giống gieo sạ và cân đối phân bón (tăng kali, giảm đạm) sẽ giúp cây lúa cứng cáp, ít bị đổ ngã khi gặp gió chướng. Ngoài ra, thay vì sản xuất nhỏ lẻ, nông dân nên tham gia các hợp tác xã, tổ hợp tác để gieo sạ tập trung cùng một loại giống, thuận tiện cho việc chăm sóc, thu hoạch cơ giới hóa và dễ dàng ký kết hợp đồng bao tiêu sản phẩm với doanh nghiệp.

Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh cũng đề nghị các địa phương rà soát và củng cố hạ tầng nội đồng, nhất là chủ động nạo vét kênh mương, cống rãnh, chuẩn bị sẵn sàng các trạm bơm chuyền để kịp thời rút nước, chống ngập úng cho các vùng lúa trũng thấp khi có mưa lớn bất ngờ. Đối với những chân ruộng thấp, vùng đất lúa kém hiệu quả, thường xuyên bị ngập úng hoặc thiếu nước, các địa phương cần vận động, hướng dẫn người dân chuyển đổi sang trồng các loại cây hoa màu ngắn ngày hoặc mô hình nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu có giá trị kinh tế cao hơn. Các địa phương cũng cần đẩy mạnh việc hỗ trợ các hợp tác xã và người dân kết nối với các doanh nghiệp bao tiêu nông sản, tạo chuỗi liên kết từ khâu cung ứng vật tư đến tiêu thụ sản phẩm để bảo đảm đầu ra ổn định cho hạt lúa. Chi cục sẽ tiếp tục chủ động theo dõi sát diễn biến thời tiết, tình hình sâu bệnh hại trên đồng ruộng để đưa ra các thông báo, khuyến cáo kịp thời, giúp nông dân có biện pháp phòng trừ hiệu quả, giảm thiểu chi phí sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Đồng thời, tiếp tục nghiên cứu, đưa vào gieo trồng thử nghiệm các giống lúa mới có thời gian sinh trưởng ngắn, năng suất cao, chịu hạn, chịu ngập và chống ngã đổ tốt để bổ sung vào bộ giống của tỉnh; tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật canh tác thích ứng với biến đổi khí hậu, hướng dẫn nông dân quy trình sản xuất lúa an toàn, lúa chất lượng cao, hướng đến giảm chi phí đầu vào, gia tăng giá trị hạt gạo.

HỒNG ĐĂNG