Ốc hương chết hàng loạt, nhiều hộ trắng tay

Hàng trăm tấn ốc hương chuẩn bị vào vụ thu hoạch đã bất ngờ chết trắng, khiến nhiều ngư dân từ Đại Lãnh đến Vạn Hưng thiệt hại cả trăm tỷ đồng, rơi vào cảnh nợ nần. Giờ đây, họ phải chạy đôn chạy đáo vay mượn tiền để lo trả nợ và tìm nguồn vốn để làm lại từ đầu.

Tiền tỷ tuột khỏi tầm tay

Mùa này, gió nam thổi thốc qua miền biển, mang theo sự khắc nghiệt của thời tiết đến với người nuôi trồng thủy sản (NTTS). Đứng ở thôn Tuần Lễ (xã Đại Lãnh), nơi được coi là “thủ phủ” tôm thẻ, ốc hương, không khí ngột ngạt bởi mùi tanh hôi của ốc hương bị chết vừa được vớt lên bờ đìa. Xa xa, mấy chục người đang ngụp lặn dưới những ao đìa xám xịt. Họ không lặn tìm “lộc biển”, mà đang vớt bỏ ốc hương bị chết.

Người dân thu dọn vỏ ốc hương bị chết.

Người đàn ông lưng trần, da đen cháy tên Nguyễn Sơn (58 tuổi, thôn Tuần Lễ) thở dài: “Trắng tay rồi các chú! Gần 5 tháng thức khuya dậy sớm, đổ xuống đây hàng tỷ đồng, vậy mà giờ này chỉ còn đống vỏ. Số ốc này chỉ khoảng hơn 20 ngày nữa là xuất bán, nhưng qua một đêm không còn gì...”. Ông Sơn chùng giọng, lắc đầu ngao ngán chỉ tay về lòng đìa rộng hơn 1ha. Đây không phải là năm đầu tiên ông Sơn gặp vụ ốc hương thất bát. Đã 3 mùa liên tiếp, mùa nào ông cũng bị lỗ, ốc bị bệnh không thu được đồng nào. “2 lần trước, tôi thả được 1 tháng là ốc hao gần hết. Sau đó, tôi gắng gượng thả thêm 6 triệu con giống. Nuôi gần 5 tháng, ốc đạt size 200 con/kg, chuẩn bị thu hoạch, ai ngờ chỉ mấy ngày liên tiếp ốc chết không còn con nào. Hơn 1,4 tỷ đồng chuẩn bị thu về lại bị mất trắng”, ông Sơn chia sẻ. 

Ở đìa gần bên, ông Phạm Minh Hoãng (47 tuổi, thôn Tuần Lễ) cũng đi ra, đi vào trên bờ đất nứt nẻ để lo thu dọn vật dụng, hốt bỏ đống vỏ ốc đã chết thối cách đây cả tuần. Vụ này, ông nuôi 2 đìa diện tích gần 1ha, sản lượng ước đạt hơn 10 tấn ốc. Chỉ còn hơn 1 tháng nữa là thương lái sẽ đến cân ốc; tính theo giá thị trường, lứa này thu về không dưới 1,3 tỷ đồng. Vậy nhưng, chỉ sau 2 ngày ốc bỏ ăn đã không còn một con nào sống sót. 

Thâm niên hơn 20 năm gắn bó với nghề nuôi ốc ở khu vực Tuần Lễ, Đầm Môn, ông Hoãng đã không ít lần gặp những vụ mùa thất bát. Thế nhưng, đây là lần đầu tiên ông chứng kiến nhiều hộ ngư dân nuôi ốc hương bị mất trắng. Chỉ tính riêng khu vực Tuần Lễ, có 50 ao đìa nuôi ốc hương thì cả 50 ao ốc đều bị chết. Hộ nào may mắn thì vớt vát được vài tấn, còn đa phần trắng tay. Ông Hoãng cho biết: “Ốc hương sống dưới cát. Khi nước bẩn hoặc nhiễm độc, chúng không chui xuống được nữa mà phải ngoi lên. Cứ hễ ốc ngoi lên là chết, ban đầu chỉ chết vài con ở góc đìa, rồi sau đó lây lan ra cả đìa. Chỉ trong 2 - 3 ngày, cả chục tấn ốc không con nào còn sống”. 

Nặng gánh nợ nần

Những ngày này, từ Đại Lãnh vào Vạn Hưng, đi đâu cũng gặp ánh mắt thất thần, những tiếng thở dài. Hàng trăm hộ nuôi ốc hương cùng rơi vào nghịch cảnh. Loài thủy sản vốn từng giúp bao gia đình ở Khánh Hòa vươn lên làm giàu bỗng phút chốc trở thành gánh nặng nợ nần. Theo người dân địa phương, lượng ốc chết từ Đại Lãnh đến Vạn Hưng đã lên đến hàng trăm tấn. Hầu hết đều là ốc thương phẩm 4 - 5 tháng nuôi, trung bình từ 170 đến 200 con/kg. Đây là giai đoạn ốc ngốn nhiều chi phí thức ăn nhất (chủ yếu là tôm, cá tươi). Mỗi ngày, một đìa ốc tiêu tốn từ vài triệu đến chục triệu đồng tiền thức ăn. Nợ chồng nợ, tiền mồi chưa trả xong thì ốc đã chết sạch.

Ốc bị chết khi chuẩn bị đủ trọng lượng bán ra thị trường.

Ông Nguyễn Lương (thôn Xuân Đông, xã Vạn Hưng) cho biết: “Hơn 20 tấn ốc chuẩn bị xuất bán đã đột ngột chết liên tục. Tôi đem phần ốc còn lại bán cho thương lái, nhưng vì không đủ size nên bị ép giá chỉ còn 40 nghìn đồng/kg, không bằng nửa giá ốc bươu vàng ở chợ. Hơn 20 tấn ốc chết khiến gia đình mất gần 3 tỷ đồng. Nợ ngân hàng và các khoản nợ khác trông chờ vào vụ ốc này, bây giờ không biết lấy gì để trả”.

Gần 3 tỷ đồng, số tiền ấy với một nông dân miền biển không chỉ là mồ hôi, nước mắt, mà là toàn bộ tài sản tích lũy cả đời. Bây giờ, vụ nuôi thất bại khiến gia đình ông Lương rơi vào cảnh nợ nần.

Với ông Nguyễn Sơn, việc có thể làm bây giờ là ngồi tính toán lại những khoản nợ cần phải thanh toán. Khoản nào trả trước, khoản nào trả sau, rồi vay vốn đầu tư cho vụ sau thế nào..., tất cả khiến cho gương mặt lam lũ của người đàn ông gần 60 tuổi càng thêm khắc khổ. “Để nuôi được lứa ốc này, một phần tôi phải vay tiền ngân hàng, cùng với đó là nợ tiền thức ăn nuôi ốc của các đại lý. Tổng vốn đầu tư gần 1 tỷ đồng. Hai năm trước nuôi đều bị lỗ, năm nay, tôi tính gỡ gạc lại. Ai ngờ...”, ông Sơn bần thần cho biết. 

Không riêng gì ông Sơn, ông Lương, hàng trăm hộ nuôi ốc hương sống ven vịnh Vân Phong cũng có chung cảnh ngộ. Nhìn những đống vỏ ốc chất cao trên bờ đìa càng thấu nỗi xót xa của những ngư dân đang phải đối diện với nghịch cảnh mùa vụ thất bát, chồng chất nợ nần.

Lời giải cho những vùng nuôi

Theo thông báo kết quả quan trắc môi trường nước biển phục vụ NTTS đợt 2 năm 2026 của Chi cục Thủy sản và Biển đảo, ngày 17-8, cơ quan chuyên môn đã tiến hành thu mẫu nước NTTS tại khu vực ao đìa ở thôn Tuần Lễ, Vũng Ké (xã Đại Lãnh). Kết quả cho thấy, đối với mẫu nước các vùng nuôi nêu trên, thông số Amoni và độ mặn cao hơn giới hạn cho phép. Trao đổi về vấn đề này, bà Trần Thanh Thúy - Phó Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi và Thú y tỉnh cho biết: “Thông số Amoni tại đìa nuôi ốc hương vượt ngưỡng cho phép có thể hiểu là mẫu nước này đang bị ô nhiễm chất thải hữu cơ và đe dọa trực tiếp đến sinh tồn của ốc hương. Các chất này phát sinh khi thức ăn công nghiệp không được tôm, cá ăn hết, phân hủy dưới đáy ao; phân và chất bài tiết của thủy sản hoặc tảo tàn, phù du, vi sinh vật chết tích tụ lâu ngày”. 

Vùng nuôi trồng thủy sản ở thôn Tuần Lễ, xã Đại Lãnh.

Ngày 28-8, Chi cục Thủy sản và Biển đảo đã có văn bản đề nghị phòng chuyên môn các xã, phường thông tin, hướng dẫn người nuôi chủ động trang bị các dụng cụ quan trắc môi trường cơ bản tại cơ sở nuôi (nhiệt độ, độ mặn, độ kiềm, pH, DO...) để theo dõi hằng ngày, kịp thời phát hiện biến động bất thường. Qua đó, hạn chế rủi ro dịch bệnh và thiệt hại cho người NTTS trong giai đoạn biến động thời tiết. Một đặc tính đáng chú ý đó là khi nắng nóng (nhiệt độ tăng) và tảo quang hợp mạnh (pH tăng cao), độ độc của Amoni sẽ tăng độc tính lên gấp nhiều lần và có thể khiến ốc chết đột ngột vào thời điểm này. Chính vì vậy, Chi cục Chăn nuôi và Thú y tỉnh khuyến cáo người nuôi, khi xuất hiện dấu hiệu nhiễm Amoni cần lập tức ngừng hoặc giảm lượng thức ăn để giảm áp lực chất thải xuống đáy đìa. Bật hết công suất quạt nước, sục khí để hỗ trợ ốc hô hấp và thúc đẩy vi khuẩn có lợi hoạt động. Sử dụng chế phẩm sinh học hoặc các chất hấp phụ dòng zeolite để chuyển hóa nhanh Amoni thành dạng không độc...

Ốc hương từng giúp không ít người dân ven biển trở thành tỷ phú, nhưng hiện nay mang lại nhiều nỗi lo. Để phát triển bền vững những vùng nuôi, đã đến lúc cần một chiến lược lâu dài về quy hoạch, kiểm soát môi trường và sự đồng hành kịp thời từ các cơ quan chức năng, các nhà khoa học để ngư dân không còn phải phó mặc những vụ nuôi cho thiên nhiên.

ĐÌNH LÂM - CÔNG ĐỊNH