Nâng cao giá trị sản xuất trên những "vùng đất khó"

Qua 3 năm triển khai, đề tài “Nghiên cứu các biện pháp canh tác thích hợp nhằm nâng cao thu nhập cho người dân” do Viện Nghiên cứu Bông và Phát triển nông nghiệp Nha Hố thực hiện đã giúp nhiều hộ dân phường Ba Ngòi và xã Nam Cam Ranh nâng cao năng suất, cải thiện thu nhập và mở ra hướng phát triển kinh tế nông nghiệp bền vững.

Mô hình trồng dưa leo trên đất nhiễm phèn tại thôn Suối Môn (phường Ba Ngòi) cho năng suất, hiệu quả cao.

Khi người dân mạnh dạn thay đổi cách làm

Tại thôn Suối Môn (phường Ba Ngòi), những giàn dưa leo xanh mướt trải dài trên cánh đồng từng được xem là vùng đất sản xuất kém hiệu quả. Đứng giữa ruộng dưa xanh tốt, bà Phạm Thị Hoa vui mừng cho biết, trước đây, do đất bị nhiễm phèn nên cây trồng sinh trưởng không đều, năng suất không ổn định khiến thu nhập gia đình bà rất bấp bênh. Từ khi tham gia mô hình trồng dưa leo trên đất nhiễm phèn do Viện Nghiên cứu Bông và Phát triển Nông nghiệp Nha Hố triển khai, bà được hướng dẫn các biện pháp xử lý đất, lựa chọn giống và kỹ thuật chăm sóc phù hợp. Nhờ đó, dưa leo phát triển tốt, năng suất, chất lượng được nâng lên. "Vụ vừa rồi, hơn 1.100m² dưa leo cho thu hoạch trên 6,5 tấn. Với giá bán hơn 12.000 đồng/kg, gia đình tôi thu về gần 80 triệu đồng”, bà Hoa phấn khởi nói.

Tại thôn Thịnh Sơn (xã Nam Cam Ranh), nhiều năm qua, tình trạng thiếu nguồn thức ăn xanh cho gia súc vào mùa khô luôn là nỗi trăn trở của các hộ chăn nuôi. Trong điều kiện đất đai bạc màu, nguồn nước tưới hạn chế, việc tìm kiếm loại cây thức ăn phù hợp, cho năng suất cao và thích nghi với thời tiết khắc nghiệt là bài toán nan giải. Tuy nhiên, từ khi mô hình trồng cỏ voi được triển khai, người dân địa phương đã tìm thấy hướng đi mới. 

Vùng đất bạc màu thôn Suối Môn (phường Ba Ngòi) hồi sinh nhờ áp dụng khoa học, công nghệ trong trồng trọt.

Ông Mang Diên, một hộ chăn nuôi bò ở thôn Thịnh Sơn cho biết: “Trước đây, tôi luôn chật vật lo nguồn thức ăn cho đàn bò hơn 10 con, nhất là vào mùa nắng hạn kéo dài. Từ khi tham gia mô hình trồng cỏ voi của Viện Nghiên cứu Bông và Phát triển Nông nghiệp Nha Hố, tôi không chỉ đảm bảo đủ lượng thức ăn hằng ngày, mà còn tích trữ được cho mùa khô, tạo điều kiện để mở rộng quy mô chăn nuôi”.

Khoa học đi từ đồng ruộng

Theo bà Trịnh Thị Vân Anh - cán bộ kỹ thuật Viện Nghiên cứu Bông và Phát triển Nông nghiệp Nha Hố, đề tài Nghiên cứu các biện pháp canh tác thích hợp nhằm nâng cao thu nhập cho người dân nhằm giải quyết những khó khăn mà nông dân địa phương đang gặp phải. Trước khi triển khai, nhóm nghiên cứu đã tiến hành khảo sát điều kiện đất đai, tập quán sản xuất và nhu cầu của người dân để lựa chọn các giải pháp phù hợp với từng vùng.

Những ruộng cỏ voi phủ xanh vùng đất bạc màu, bỏ hoang tại thôn Thịnh Sơn (xã Nam Cam Ranh).

Tại khu vực đất bạc màu ở thôn Thịnh Sơn, nhóm nghiên cứu đã lựa chọn mô hình trồng cỏ voi nhằm tận dụng diện tích đất kém hiệu quả phục vụ phát triển chăn nuôi. Kết quả sau 1 năm triển khai, cỏ voi sinh trưởng tốt, trung bình thu hoạch 5 lần/năm, cho sản lượng chất xanh ổn định. Đặc biệt, nhóm nghiên cứu đã xây dựng quy trình chế biến và dự trữ cỏ phù hợp, giúp bảo quản nguồn thức ăn cho gia súc trong khoảng 3 tháng mùa khô.

Vợ chồng ông Mang Diên chăm sóc ruộng cỏ voi xanh tốt.

Ông Nguyễn Bình Nam - Phó Chủ tịch Thường trực UBND xã Nam Cam Ranh cho biết, các thôn: Thịnh Sơn, Sông Cạn Đông, Sông Cạn Tây có khoảng 1.000ha đất sản xuất nông nghiệp, trong đó 100ha đất hoang hóa chưa được khai thác hiệu quả. Từ đầu năm 2025, mô hình trồng cỏ voi trên đất bạc màu được triển khai với 3 hộ dân tham gia. Kết quả bước đầu cho thấy, mô hình đạt lợi nhuận bình quân hơn 31 triệu đồng/ha. Dù hiệu quả kinh tế trực tiếp chưa thật sự nổi bật so với một số loại cây trồng khác, nhưng mô hình mang lại nhiều lợi ích lâu dài như: Tận dụng đất bỏ hoang, giảm chi phí chăn nuôi, tăng thu nhập cho người dân và góp phần phủ xanh những vùng đất bạc màu.

Đối với vùng đất nhiễm phèn tại phường Ba Ngòi, các mô hình trồng lúa nước và dưa leo được triển khai. Theo bà Vân Anh, yếu tố quyết định thành công là xử lý đất ngay từ đầu bằng cách bón vôi, ngâm nước và tháo nước nhiều lần để giảm độ phèn, đồng thời tăng cường sử dụng phân hữu cơ kết hợp bón cân đối các loại dinh dưỡng cho cây trồng. Mặc dù chi phí đầu tư ban đầu có tăng lên, song hiệu quả kinh tế mang lại cao hơn đáng kể và có tính bền vững trong sản xuất.

Người dân thôn Thịnh Sơn (xã Nam Cam Ranh) thu hoạch cỏ voi.

Ông Nguyễn Bình Nhật - Phó Chủ tịch UBND phường Ba Ngòi cho biết, địa phương hiện có hơn 1.700ha đất sản xuất nông nghiệp được bảo đảm nguồn nước tưới từ hệ thống hồ Suối Hành và hồ Tà Rục. Tuy nhiên, vẫn còn một số diện tích đất bị nhiễm phèn, năng suất cây trồng thấp. Qua triển khai các mô hình trồng lúa nước và trồng dưa leo trên đất nhiễm phèn của Viện Nghiên cứu Bông và Phát triển Nông nghiệp Nha Hố cho thấy, mô hình lúa nước giúp năng suất tăng từ 27 đến 31%, thu nhập tăng từ 21 đến 32%; mô hình trồng dưa leo cho năng suất tăng khoảng 16%, thu nhập tăng hơn 60% so với phương thức canh tác truyền thống. Những kết quả bước đầu này đã tạo cơ sở thực tiễn để địa phương tiếp tục nhân rộng mô hình trên các vùng đất nhiễm phèn và những khu vực có điều kiện thổ nhưỡng kém hiệu quả khác. Đồng thời, địa phương sẽ thúc đẩy xây dựng các mô hình kinh tế tập thể và liên kết với doanh nghiệp nhằm ổn định đầu ra, nâng cao giá trị nông sản.

Từ những cánh đồng đất nhiễm phèn ở thôn Suối Môn (phường Ba Ngòi) đến những vùng đất bạc màu tại thôn Thịnh Sơn (xã Nam Cam Ranh), những giàn dưa leo xanh tốt, những vùng trồng cỏ voi phát triển mạnh không chỉ là kết quả của một đề tài nghiên cứu khoa học mà còn minh chứng cho hiệu quả của việc đưa tiến bộ kỹ thuật vào thực tiễn sản xuất. Đồng thời, mở ra hướng đi phù hợp để khai thác hiệu quả những vùng đất khó, góp phần nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống người dân và hướng tới nền nông nghiệp phát triển bền vững.

MÃ PHƯƠNG