Triển khai đồng bộ các giải pháp ứng phó khô hạn

Với điều kiện thời tiết ngày càng cực đoan, đặc biệt là tình hình nắng nóng gay gắt kéo theo nguy cơ hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn, tỉnh đang triển khai nhiều giải pháp chủ động ứng phó nhằm hạn chế thấp nhất thiệt hại do khô hạn gây ra. Trao đổi với phóng viên Báo và Phát thanh, Truyền hình Khánh Hòa về vấn đề này, ông Nguyễn Duy Quang - Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết:

Ông Nguyễn Duy Quang.

- Khánh Hòa có hệ thống công trình thủy lợi khá đa dạng và đóng vai trò đặc biệt quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội, nhất là sản xuất nông nghiệp và cấp nước dân sinh. Hiện nay, toàn tỉnh có 56 hồ chứa nước thủy lợi, tổng dung tích khoảng 830 triệu m³, khoảng 230 đập dâng, gần 100 trạm bơm, hơn 4.400km kênh mương và hàng trăm kilômét đường ống dẫn nước. Nhiều hồ chứa nước lớn như: Hồ Sông Cái, Sông Chò 1, Sông Than, Đá Bàn, Sông Sắt... đang giữ vai trò “nguồn sống” cho nhiều vùng sản xuất và khu dân cư.

Tuy nhiên, đặc điểm của hệ thống thủy lợi Khánh Hòa là phần lớn công trình nằm ở khu vực miền núi, trung du, địa hình dốc, lưu vực sông nhỏ và ngắn nên khả năng điều tiết tự nhiên hạn chế. Nguồn nước phụ thuộc chủ yếu vào lượng mưa theo mùa và khả năng tích trữ của hồ chứa nước. Một khó khăn nữa là nhiều công trình được xây dựng từ khá lâu, đã xuất hiện tình trạng xuống cấp, bồi lắng, thấm, xói lở mái đập... Trong bối cảnh thời tiết ngày càng cực đoan, áp lực bảo đảm an toàn công trình và an ninh nguồn nước ngày càng lớn.

- Theo ông, đặc điểm tự nhiên, khí hậu của Khánh Hòa tác động như thế nào đến nguy cơ khô hạn, thiếu nước?

- Khánh Hòa là một trong những địa phương chịu tác động khá rõ nét của điều kiện khí hậu khô hạn khu vực Nam Trung Bộ. Đặc điểm nổi bật là lượng mưa phân bố không đều cả theo thời gian và không gian. Mùa mưa thường chỉ tập trung trong vài tháng cuối năm, nhiều thời điểm xuất hiện mưa lớn gây lũ nhanh. Mùa khô kéo dài từ đầu năm đến khoảng tháng 8, nắng nóng gay gắt, lượng nước trên các sông, suối suy giảm mạnh, nhiều khu vực xảy ra tình trạng thiếu nước cục bộ.

Bên cạnh đó, địa hình của tỉnh chủ yếu là đồi núi dốc, hệ thống sông ngắn và độ dốc lớn nên khả năng tích trữ nước tự nhiên không cao, phần lớn lượng nước mưa thoát nhanh ra biển. Đặc biệt, khu vực phía nam của tỉnh thường xuyên chịu ảnh hưởng của hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn, được đánh giá là một trong những vùng khô hạn nhất cả nước.

Ngoài các yếu tố tự nhiên, nhu cầu sử dụng nước trên địa bàn tỉnh hiện nay cũng gia tăng nhanh chóng, không chỉ phục vụ sản xuất nông nghiệp mà còn đáp ứng nhu cầu phát triển đô thị, du lịch, công nghiệp và các khu kinh tế trọng điểm. Điều này làm áp lực lên nguồn nước ngày càng lớn.

Đáng lưu ý, biến đổi khí hậu đang khiến thời tiết diễn biến cực đoan và khó lường hơn. Mưa có xu hướng tập trung trong thời gian ngắn nhưng cường độ lớn, trong khi mùa khô kéo dài hơn và nhiệt độ ngày càng gia tăng. Những yếu tố này làm cho nguy cơ khô hạn, thiếu nước trên địa bàn tỉnh ngày càng rõ rệt; đồng thời đặt ra yêu cầu cấp thiết trong công tác quản lý, điều tiết và sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên nước.

- Với nguy cơ hạn hán, thiếu nước trong năm 2026, ngành Nông nghiệp và Môi trường tỉnh đang triển khai những giải pháp cấp bách nào?

- Ngành Nông nghiệp và Môi trường tỉnh đang tập trung triển khai đồng bộ nhiều giải pháp cấp bách, trong đó ưu tiên cao nhất là bảo đảm nguồn nước sinh hoạt cho người dân.

Giải pháp trước mắt hiện nay vẫn là theo dõi chặt chẽ diễn biến thời tiết, nguồn nước tại các hồ chứa để điều tiết, phân phối nước hợp lý. Đồng thời, chỉ đạo các đơn vị thủy lợi phối hợp với địa phương xây dựng kế hoạch cấp nước cụ thể cho từng khu vực, từng thời điểm, vận hành chặt chẽ, tiết kiệm tối đa nguồn nước trong mùa khô. Công tác nạo vét kênh mương, khơi thông dòng chảy, chống thất thoát nước cũng đang được khẩn trương triển khai. Những khu vực có nguy cơ thiếu nước cao sẽ được tính toán điều chuyển nguồn nước liên vùng nếu cần thiết.

Trong sản xuất nông nghiệp, ngành khuyến khích chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp với khả năng nguồn nước, giảm diện tích cây trồng sử dụng nhiều nước tại các vùng có nguy cơ thiếu nước cao. Đồng thời, đẩy mạnh áp dụng các mô hình tưới tiết kiệm, tưới nhỏ giọt, tưới phun mưa để nâng cao hiệu quả sử dụng nước. Song song đó, tăng cường tuyên truyền để người dân sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả hơn trong sinh hoạt và sản xuất, nhằm chủ động ứng phó với tình hình hạn hán có thể diễn biến phức tạp trong thời gian tới.

- Về lâu dài, tỉnh sẽ có những giải pháp gì để chủ động hơn với tình trạng khô hạn, thiếu nước?

- Về lâu dài, tỉnh xác định phải triển khai đồng bộ cả giải pháp công trình và phi công trình để chủ động thích ứng với tình trạng khô hạn, thiếu nước ngày càng gia tăng.

Đối với giải pháp công trình, tỉnh sẽ tiếp tục đầu tư nâng cấp, sửa chữa các hồ chứa nước xuống cấp; hoàn thiện hệ thống kênh mương, công trình điều tiết nước; tăng khả năng kết nối, điều chuyển nguồn nước giữa các khu vực. Một số công trình lớn đang được triển khai hoặc nghiên cứu đầu tư sẽ góp phần nâng cao năng lực tích trữ và phân phối nước cho toàn tỉnh. Đồng thời, tỉnh cũng tính toán các giải pháp liên thông nguồn nước giữa các hệ thống thủy lợi để chủ động hỗ trợ cho những vùng khô hạn. Bên cạnh đó, việc bảo vệ rừng đầu nguồn cũng rất quan trọng, bởi đây là yếu tố quan trọng giúp giữ nước, bổ sung nguồn sinh thủy và hạn chế xói mòn, suy giảm nguồn nước tự nhiên.

Về giải pháp phi công trình, tỉnh đang hướng tới quản lý tài nguyên nước theo lưu vực sông, ứng dụng công nghệ số trong theo dõi, giám sát, vận hành hồ chứa nước và xây dựng cơ sở dữ liệu tài nguyên nước đồng bộ để phục vụ công tác điều hành hiệu quả hơn. Ngoài ra, tỉnh sẽ tăng cường kiểm soát khai thác nước dưới đất, bảo vệ nguồn nước và hành lang sông, suối nhằm bảo đảm an ninh nguồn nước bền vững trong dài hạn.

Trong việc ứng phó hạn hán, thiếu nước, người dân giữ vai trò rất quan trọng, bởi dù hạ tầng thủy lợi được đầu tư đồng bộ đến đâu, nếu việc sử dụng nước chưa tiết kiệm và hiệu quả thì vẫn khó bảo đảm an ninh nguồn nước lâu dài. Hiện nay, ngành Nông nghiệp và Môi trường tỉnh đang phối hợp với các địa phương đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn người dân thay đổi thói quen sử dụng nước, áp dụng các mô hình sản xuất tiết kiệm nước và thích ứng với điều kiện khí hậu khô hạn. Thực tế thời gian qua, nhiều nông dân trên địa bàn tỉnh đã chủ động áp dụng tưới tiết kiệm, chuyển đổi cây trồng phù hợp với điều kiện nguồn nước. Đây là những mô hình hiệu quả cần tiếp tục được nhân rộng nhằm nâng cao khả năng thích ứng với hạn hán trong thời gian tới.

- Xin cảm ơn ông!

CÔNG ĐỊNH (Thực hiện)