Bảo tàng Hải dương học: Đưa khoa học biển đến gần công chúng

Không chỉ đa dạng cách truyền tải kiến thức về biển trên mạng xã hội, Bảo tàng Hải dương học (thuộc Viện Hải dương học, phường Nha Trang) còn kết hợp truyền thông số với các hoạt động tham quan, trải nghiệm thực tế, từng bước đưa khoa học biển đến gần công chúng.

Đông đảo du khách tham quan Bảo tàng Hải dương học.

Đưa kiến thức biển lên mạng xã hội

Một bài đăng gần đây trên Facebook của Bảo tàng Hải dương học thu hút nhiều người chú ý khi mở đầu bằng hình ảnh hàng trăm cá thể cầu gai hình tim dạt vào bờ biển Nha Trang, kèm theo câu hỏi: Đây là “quái vật gai độc” hay một “kỹ sư xới cát thầm lặng”? Thay vì giới thiệu ngay tên loài và đặc điểm sinh học, bài viết mô tả đặc điểm, cách di chuyển, thức ăn, vai trò của cầu gai hình tim đối với hệ sinh thái đáy biển và khả năng gây độc của loài. Nhờ vậy, kiến thức chuyên môn trở nên dễ tiếp nhận hơn. Một tài khoản Facebook có tên Phạm Vivian bình luận: “Bài viết hay, chi tiết, ý nghĩa khoa học và cập nhật rất kịp thời. Mong bảo tàng có nhiều bài viết hay về sinh vật biển như vậy”.

Một bài đăng khác sử dụng thông tin về 1.121 loài sinh vật biển mới được định danh trong năm 2026 để gợi mở câu chuyện về những bí ẩn của đại dương, từ đó dẫn dắt người đọc đến các vấn đề nghiên cứu, định danh loài và bảo tồn đa dạng sinh học biển. Điểm chung trong cách xây dựng nội dung là bắt đầu từ một hiện tượng, hình ảnh, con số hoặc câu hỏi gần gũi với công chúng rồi mới cung cấp kiến thức khoa học. Nhờ vậy, thông tin chuyên môn không còn khô khan mà có thể khơi gợi sự tò mò, thôi thúc công chúng tìm hiểu sâu hơn về thế giới biển.

Nhân viên Bảo tàng Hải dương học tham gia xây dựng nội dung cho kênh TikTok.

Bên cạnh Facebook, Bảo tàng Hải dương học còn xây dựng kênh TikTok từ tháng 12-2023. Ban đầu, đây là kênh bổ trợ cho fanpage, sau đó từng bước được điều chỉnh cách thể hiện, kết hợp xu hướng trên mạng xã hội với việc giới thiệu không gian, khu trưng bày và hoạt động của bảo tàng. Hình ảnh nhân viên mặc áo dài, thực hiện các điệu nhảy theo xu hướng dần trở thành nét nhận diện của kênh, giúp bảo tàng tiếp cận cả những người chưa chủ động tìm kiếm thông tin về khoa học biển.

Từ đầu năm 2026 đến nay, kênh TikTok của bảo tàng đạt khoảng 7,2 triệu lượt xem, trong đó nhiều video vượt 1 triệu lượt xem. Chị Nguyễn Thị Thanh Thảo - hướng dẫn viên thuộc Phòng Thông tin - Truyền thông, người tham gia xây dựng nội dung kênh cho biết, phản hồi của người xem dưới mỗi video là nguồn thông tin quan trọng để đội ngũ truyền thông điều chỉnh cách tiếp cận công chúng. Một vấn đề được nhiều người hỏi có thể trở thành chủ đề cho video tiếp theo; những video có lượng tương tác cao cũng gợi mở hướng khai thác nội dung mới.

Theo Tiến sĩ Trương Sĩ Hải Trình - Phó Trưởng phòng Thông tin - Truyền thông, Viện Hải dương học, truyền thông của bảo tàng không chỉ nhằm giới thiệu hoạt động, thu hút khách tham quan mà còn đưa kết quả nghiên cứu, kiến thức về biển và đa dạng sinh học đến gần công chúng. Vì vậy, nội dung cần phù hợp với từng nhóm người tiếp nhận và từng nền tảng.

Du khách tham quan Bảo tàng Hải dương học quét mã QR để tìm hiểu các mẫu vật trưng bày.

Kết nối truyền thông với trải nghiệm thực tế

Nhằm chuyển sự tò mò trên không gian mạng thành niềm đam mê khoa học, Bảo tàng Hải dương học còn chú trọng kết nối chặt chẽ giữa trải nghiệm trực tuyến với không gian thực địa. Tại các khu trưng bày, hệ thống mã QR được tích hợp đồng bộ bên cạnh hiện vật, đóng vai trò như cổng thông tin mở rộng giúp khách tham quan có thể tra cứu dữ liệu sinh học, phân loại học cùng các công trình nghiên cứu chuyên sâu một cách chuẩn xác, nhanh chóng. Chị Nguyễn Thị Minh Nguyệt (TP. Hồ Chí Minh) - du khách tham quan tại bảo tàng chia sẻ: "Tôi khá ấn tượng và bất ngờ với sự phong phú của các mẫu vật trưng bày tại bảo tàng. Nhờ hệ thống mã QR bên cạnh hiện vật, tôi có thể chủ động tra cứu thêm thông tin về những loài sinh vật biển". 

Bên cạnh đó, bảo tàng còn đẩy mạnh các hoạt động giáo dục trải nghiệm khoa học biển, kết hợp kiến thức lý thuyết với việc quan sát, tìm hiểu mẫu vật. Với sự hướng dẫn của cán bộ chuyên môn, các em nhỏ được trực tiếp tiếp xúc, quan sát và tương tác với mẫu vật trong những hoạt động phù hợp. Qua đó, các em tiếp thu kiến thức sinh động hơn và chủ động tìm tòi, khám phá thế giới đại dương.

Nhóm bạn trẻ check-in tại Bảo tàng Hải dương học.

Việc kết hợp nhiều hình thức truyền thông và trải nghiệm không chỉ giúp Bảo tàng Hải dương học tiếp cận đông đảo công chúng mà còn hướng đến mục tiêu nâng cao hiểu biết, ý thức bảo tồn tài nguyên và môi trường biển. “Về lâu dài, chúng tôi định hướng đẩy mạnh chuyển đổi số, từng bước số hóa dữ liệu mẫu vật, nghiên cứu ứng dụng các công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI), thực tế ảo (VR) và thực tế tăng cường (AR) trong hoạt động giới thiệu, phổ biến kiến thức. Cùng với đó, bảo tàng chú trọng phát triển các chương trình giáo dục trải nghiệm, tạo thêm cơ hội cho học sinh, sinh viên tham gia thực hành, thí nghiệm khoa học biển”, Tiến sĩ Trương Sĩ Hải Trình cho biết.

TRẦN HẰNG