Sản xuất thức ăn công nghiệp cho tôm hùm

Việc sản xuất thành công thức ăn công nghiệp cho tôm hùm bông và tôm hùm xanh đã mở ra triển vọng sử dụng thức ăn công nghiệp cho tôm hùm thay thế nguồn thức ăn cá tạp; góp phần phát triển nghề nuôi tôm hùm bền vững tại Việt Nam.

Nghề nuôi tôm hùm ở Việt Nam phát triển nhanh nhưng gặp khó khăn về nguồn giống, thức ăn và dịch bệnh. Người nuôi tôm hùm không chủ động được nguồn giống, phải dựa vào tự nhiên. Thức ăn nuôi tôm hùm sử dụng cá tạp có bất lợi là phải cạnh tranh với nguồn thực phẩm cho con người (làm nước mắm, thực phẩm…), thức ăn cho gia súc, gia cầm. Sử dụng thức ăn cá tạp làm môi trường ô nhiễm; cá tạp cũng là vật thể trung gian truyền bệnh cho tôm. Mặt khác, vào mùa mưa bão người dân không đánh bắt được, nguồn thức ăn cá tạp cho tôm giảm và đắt. Bên cạnh đó, hệ số thức ăn khi sử dụng cá tạp nuôi tôm hùm cao, khoảng 20 - 30kg cá cho 1kg tôm thịt.

Máy sản xuất thức ăn cho tôm hùm.

Với những hạn chế khi người nuôi sử dụng thức ăn cá tạp cho tôm hùm, Bộ Khoa học - Công nghệ giao nhiệm vụ cho nhóm nghiên cứu của Phó Giáo sư - Tiến sĩ Lại Văn Hùng - Trưởng bộ môn Nuôi thủy sản nước mặn, Viện Nghiên cứu nuôi trồng thủy sản (Trường Đại học Nha Trang), nghiên cứu nhu cầu dinh dưỡng để làm thức ăn công nghiệp cho tôm hùm. Bắt đầu từ năm 2010, Phó Giáo sư - Tiến sĩ Lại Văn Hùng làm chủ nhiệm cùng các cộng sự thực hiện đề tài “Nghiên cứu nhu cầu dinh dưỡng, công thức và công nghệ sản xuất thức ăn công nghiệp nuôi tôm hùm bông (Panulirus ornatus) và tôm hùm xanh (Panulirus homarus)”. Sau thành công của đề tài, ông tiếp tục được giao chủ nhiệm dự án “Hoàn thiện công nghệ sản xuất thức ăn công nghiệp nuôi tôm hùm bông và tôm hùm xanh” thuộc Chương trình khoa học và công nghệ trọng điểm cấp Nhà nước của Bộ Khoa học và Công nghệ, giai đoạn 2011 - 2015 do Trường Đại học Nha Trang chủ trì.

Dự án được triển khai từ tháng 1-2012 đến tháng 6-2014 với mục tiêu sản xuất được thức ăn công nghiệp nuôi tôm hùm bông và tôm hùm xanh nhằm phát triển bền vững nghề nuôi tôm hùm tại Việt Nam. Để đạt được mục tiêu đó, dự án phải thực hiện 5 nội dung: Nghiên cứu hoàn thiện công thức thức ăn cho tôm hùm giai đoạn giống và giai đoạn thương phẩm; nghiên cứu thành phần và hoạt tính enzyme tiêu hóa của tôm hùm bông và tôm hùm xanh; hoàn thiện quy trình công nghệ sản xuất thức ăn công nghiệp cho tôm hùm; đánh giá mức độ hoàn thiện của quy trình thông qua chất lượng sản phẩm thức ăn; đánh giá chất lượng và dự thảo tiêu chuẩn thức ăn tổng hợp dạng viên cho tôm hùm bông và tôm hùm xanh. Đến nay, dự án đã xây dựng được công thức thức ăn cho 2 loài tôm hùm ở giai đoạn giống và thương phẩm; hoàn thiện quy trình công nghệ sản xuất thức ăn công nghiệp cho tôm hùm bông và tôm hùm xanh; có dây chuyền sản xuất thử nghiệm với công suất 100kg/giờ.

Dẫn chúng tôi thực tế dây chuyền máy móc sản xuất thức ăn cho tôm hùm, Phó Giáo sư - Tiến sĩ Lại Văn Hùng cho biết, dây chuyền thiết bị này đặt hàng từ Trường Đại học Cần Thơ với yêu cầu sản xuất thức ăn dạng viên đáp ứng các thông số kỹ thuật về kích thước, màu sắc, mùi vị, độ bền trong nước… Máy gồm các bộ phận nghiền nguyên liệu, trộn đều rồi hấp chín bằng hơi nước nóng, ép viên, sấy khô. Việc hấp bằng hơi nước nóng vừa làm chín thức ăn cho tôm dễ tiêu hóa vừa có tác dụng diệt sạch mầm bệnh. Phó Giáo sư - Tiến sĩ Lại Văn Hùng chia sẻ: “Khó nhất là phải sản xuất được viên thức ăn có kích cỡ phù hợp với tôm hùm. Qua 2 năm vừa sản xuất thử nghiệm vừa điều chỉnh, chúng tôi đã sản xuất được viên thức ăn có kích cỡ phù hợp. Thức ăn này đã được người nuôi tôm hùm ở Khánh Hòa và các tỉnh Nam Trung bộ sử dụng, bước đầu cho kết quả tốt”.

Thức ăn dự án sản xuất có hàm lượng protein thô không nhỏ hơn 56%, lipid thô không lớn hơn 11% cho tôm hùm bông; hàm lượng protein thô không nhỏ hơn 52%, lipid thô không lớn hơn 10% cho tôm hùm xanh. Hệ số thức ăn (FCR) nhỏ hơn 4,6.

Theo nhóm nghiên cứu, quá trình nuôi thử nghiệm tôm hùm bằng thức ăn công nghiệp cho thấy: tôm hùm sử dụng thức ăn tốt, đạt tốc độ tăng trưởng nhanh, hệ số thức ăn thấp và tỷ lệ sống cao. Các chỉ số cho thấy đều tốt hơn so với thức ăn truyền thống là cá tạp đang được sử dụng hiện nay. Kỹ sư Nguyễn Văn Vinh, thành viên tham gia dự án so sánh: “Hệ số thức ăn cho 1kg tôm hùm khi nuôi bằng cá tạp khoảng 20 - 30kg, tương đương 300 đến 500 ngàn đồng còn khi sử dụng thức ăn công nghiệp từ 4 - 5kg, tương đương khoảng 200.000 đồng. Thức ăn công nghiệp đã tính toán nhu cầu dinh dưỡng tương đối chính xác nên tôm hấp thụ tốt, thải ra môi trường giảm. Bên cạnh đó, thức ăn công nghiệp có thể bổ sung vitamin, một số vi lượng quan trọng nhằm tăng sức đề kháng cho con tôm mà không bị thất thoát như trộn vào cá tạp. Hiệu quả khi sử dụng thức ăn công nghiệp là tiết kiệm chi phí; tôm không bị dịch bệnh, tỷ lệ sống cao, đồng đều; giảm nhẹ sức lao động cho người nuôi, tránh ô nhiễm môi trường”.

Theo đuổi việc nghiên cứu sản xuất thức ăn công nghiệp cho tôm hùm nhiều năm nay, Phó Giáo sư - Tiến sĩ Lại Văn Hùng cho biết, hiện nay, công suất dây chuyền máy nhỏ, chủ yếu phục vụ cho dự án. Sau khi dự án nghiệm thu sẽ chuyển giao công nghệ để hướng tới sản xuất công nghiệp, góp phần phát triển nghề nuôi tôm hùm bền vững.

N.D