Văn hóa

Khi gió đồng ngát hương...

23:26, 17/01/2017 (GMT+7)

“…Khi gió đồng ngát hương, rợp trời chim én lượn” - đó là lời mở đầu ca khúc Mùa chim én bay của nhạc sĩ Hoàng Hiệp, lời thơ của nhà thơ - nhạc sĩ Diệp Minh Tuyền, một ca khúc dạt dào, tha thiết, lãng mạn nhất về mùa xuân của thập niên 80 thế kỷ trước. Mỗi khi mùa xuân sắp về thì lời ca lại ngân lên như thể tâm hồn ta muốn bay bổng với đất trời thiên nhiên.

 


Nhạc sĩ Nguyễn Thụy Kha kể lại rằng nhạc sĩ Hoàng Hiệp sáng tác bài hát này trên phố biển Nha Trang vào đầu những năm 1980. Lúc đó, có đoàn nhạc sĩ ra Nha Trang “lập trại sáng tác” theo đơn hàng của tỉnh Phú Khánh với đề tài gợi ý là chim én, vì biểu tượng của Nha Trang chính là chim yến (én). Nhạc sĩ Trần Tiến có bài Tạm biệt chim én, Phó Đức Phương với Nha Trang thu có câu “Gọi chim én về”… Tất cả đều có én! Đây là một thử thách quá lớn với Hoàng Hiệp vì các nhạc sĩ đó đều tự hoàn thiện giai điệu lời ca một cách trọn vẹn. Trong một buổi chiều dạo chơi trên biển, thấy vạt rau muống biển xanh mướt như cánh đồng trên cát, Hoàng Hiệp chợt nhớ một câu của Diệp Minh Tuyền có đưa cho mình xem năm trước (1979): “Khi gió đồng thơm ngát/Hương lúa chín ngạt ngào/Rợp trời chim én lượn”. Ông ngồi xuống bên thảm xanh hoa muống biển và bắt đầu phổ câu đầu tiên “Khi gió đồng ngát hương, rợp trời chim én lượn…”.


Bài thơ gốc của Diệp Minh Tuyền tương đối dài nên Hoàng Hiệp lược bỏ, tỉa tót cho hợp lý, ví như câu đầu mở “Khi gió đồng ngát hương” thì lời ca khúc có phần hay hơn cả thơ “khi gió đồng thơm ngát”. Nhạc sĩ đã làm cho lời ca lãng mạn tới mênh mang vô tận và có vẻ dâng cao tới tận trời xanh. Cứ thế, qua sự tinh tế của mình, Hoàng Hiệp đã phổ thành một bài hát rất nhẹ nhàng nhưng lãng mạn tới miên man. Dù là bậc thầy về phổ thơ nhưng Hoàng Hiệp vẫn phải chịu Diệp Minh Tuyền ở 3 khổ thơ cuối khi chỉ thêm mỗi từ “nhẹ”: “Em chợt đến bên anh dịu dàng như cơn gió nhẹ. Mà lòng anh để ngỏ cho tình em mơn man”. Đây cũng là bài hát mà Hoàng Hiệp đã trở lại với tâm hồn lãng mạn thật của mình, vì vốn là người con của miền sông Tiền An Giang nên nhạc sĩ rất “yếu lòng”, bởi từ thuở bé đã thấm đẫm những câu lý buồn vời vợi.


Ra đời trong hoàn cảnh đất nước đang bước vào giai đoạn khó khăn nhất khi biên giới phía bắc, phía nam đều có giặc, bởi vậy khi hát cho nhau nghe thì bài hát này bị có ý kiến nên mãi sau này mới phổ biến, nhưng thực tế ở nhiều tụ điểm ca nhạc, nhiều ca sĩ vẫn hát. Gần như các ca sĩ đều đón nhận bài hát nhưng ấn tượng nhất vẫn là ca sĩ Ngọc Điệp. Vốn là ca sĩ dòng dân ca cùng với Đình Văn nhưng với bản nhạc này, Ngọc Điệp lại hát rất nhuyễn làm cho nhiều người ngạc nhiên. Bởi dù kết cấu bài hát rất đơn giản nhưng lại có những chỗ luyến tới 4 nốt, rất khó cho ca sĩ thể hiện. Ngọc Điệp hát lướt lại rất dân dã, trong khi đó có nhiều ca sĩ hát đúng học thuật lại không hấp dẫn!


Với Mùa chim én bay, ta cũng phải nhắc tới tác giả thơ Diệp Minh Tuyền. Ông là người rất tài hoa, sinh ra ở Mỹ Tho, Tiền Giang trong gia đình trí thức lớn với cha là Diệp Tư giáo sư sau này là Hiệu phó Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội. Diệp Minh Tuyền theo gia đình đi kháng chiến rồi tập kết ra Bắc, là bạn cùng lứa với Lê Anh Xuân. Ban đầu ông học nhạc, sau chuyển sang học văn, làm thơ. Thơ của Diệp Minh Tuyền nổi tiếng, được nhạc sĩ Lưu Hữu Phước phổ bài “Tình Bác sáng đời ta” - một bài hát thuộc hàng hay nhất về Bác cho tới nay; Phạm Tuyên phổ bài “Màu cờ tôi yêu”… và Mùa chím én bay. Ông cũng là nhạc sĩ có những bài hát nổi tiếng như: Hát mãi khúc quân hành, Cánh hoa lưu ly… Ông được xếp vào 5 người trong giới văn nghệ sĩ toàn tài thơ và nhạc.


Nghe bài hát mỗi khi mùa xuân về, chúng ta lại nhớ về một miền quê thanh bình có cánh đồng lúa ngát hương rợp trời chim én…


Dương Trang Hương
 

Các tin khác